athlog

Het logo van de Evil Atheist Conspiracy, welke niet bestaat, natuurlijk. deze website maakt geen onderdeel uit van de geheime Evil Atheist Conspiracy, welke niet bestaat

23 november. Respect Akhbar!

Ik weet het, trollen heb je overal. Maar Gert attendeerde mij toch op een interessant gevalletje van falende moderatie op de website van de eerder genoemde dag van het respect (klik om in te zoomen):

Respect Akhbar!

Als je een beetje refreshed kom je wel meer zaken tegen die lichtjes off-topic zijn:

Dat laatste is dan wellicht wel enigszins toepasselijk: het is vrij naief van de organisatie om zo'n website in de lucht te hangen zonder zware moderatie op de inzendingen te zetten. Blijkbaar zit er ook niemand op te letten: de dag van respect is al weer weken terug en ondertussen heeft de organisatie geen benul van wat er allemaal in de database zit. Er komt bij mij zo'n beeld boven van mensen die het allemaal hartstikke goed bedoelen, iemand tegenkomen die erg goed is in subsidiepotten vinden en vervolgens groeit het uit tot een enorm project waarbij de realiteitszin teleurstelt.

Achja. RESPECT, zullen we maar zeggen.

12 november. Waarom ik het liever niet over respect heb.

Het was kort na de eeuwwisseling. Er was veel verontwaardiging over kinderen met een grote mond, er werd eindeloos gepraat over normen en waarden. Met een goede vriend had ik een gezellig zeilweekend achter de rug, we namen de trein terug naar huis. De trein was nogal vol, zoals wel vaker op zondagavond. Bij het overstappen was het dringen geblazen, niet iedereen had in de gaten dat er nog mensen moesten uitstappen. Bij de deur riep iemand: "Hé, even een beetje respect he mensen!".

We zaten in de volgende trein en keken elkaar aan. Mijn vriend sprak: "Ik had zin om die kerel eens flink op z'n bek te respecteren". Het was me uit het hart gegrepen. En als ik nu, bijna tien jaar later, hoor over de "dag van het respect", voel ik precies diezelfde kwaadheid bovenkomen die ik toen ook voelde.

Ik ging daarom op zoek naar de reden van die ergernis. Ik vroeg me af wat het woord 'respect' betekent en wat mensen er meestal mee bedoelen.

Sommigen eisen op hoge toon respect van de omgeving. Anderen zeggen dat je respect moet 'verdienen', waarbij ze vervolgens graag plaatsnemen in de jury die bepaalt wie het wel en niet verdiend hebben. Religies verwachten 'respect' omdat ze al zo lang een rol spelen in de samenleving, terwijl je toch best vraagtekens kunt hebben bij die rol, laat staan bij de mythes die ze voor waarheden verkopen. Geert Wilders zegt dat hij de uitslag van de Amerikaanse verkiezingen 'respecteert'. Alsof hij er wat aan zou kunnen veranderen. Je wordt geacht respect te hebben voor andermans mening. Maar moet dat ook als die mening onzinnig is? Moet ik respect hebben voor de mening van een fundamentalist, een broeikas-ontkenner of iemand die niet in evolutie gelooft?

Er is wel geopperd dat het van respect getuigt om eerlijke kritiek niet voor je te houden, en duidelijk te zeggen waarom je een bepaalde mening of gedrag verwerpelijk vindt. De mensen die dit in de praktijk brengen, komen er snel achter dat met 'respect' meestal toch iets anders wordt bedoeld. Dat het in feite gewoon de bedoeling is dat je niet teveel kritiek hebt op anderen. Maar dat dit niet met zoveel woorden gezegd wordt, terwijl er wel een moreel-superieur ondertoontje te proeven is.

De weerzin tegen deze invulling van het begrip deel ik met veel van mijn vrienden, en ik neem aan dat ik niet de enige ben. Bij de treindeur hadden we behoefte aan de feitelijke mededeling dat er nog mensen moesten uitstappen, in plaats van aan iemand die de morele held gaat uithangen.

Laat ik dan eens kijken naar prettiger situaties, en proberen de gebruikelijke holheid van het begrip te vergeten. Respect hebben voor iemand die je aardig vindt is betekenisloos. Je vind iemand gewoon aardig, en dat is normaal voor een sociaal zoogdier. Respect hebben voor iemand die een grote sportprestatie levert, is goed bezien vooral de erkenning dat die persoon geboren is met een uitzonderlijk krachtig hart-longsysteem en een monomane geest. Toen ik begon met wedstrijdfietsen, heeft het mij verbaasd hoe snel je er aan went dat sommige mensen je bij een wedstrijd elke vijf rondjes inhalen.

Respect voor abstracte zaken ligt misschien meer voor de hand. De wetenschap bijvoorbeeld. Wetenschap levert ons de best beschikbare informatie, heeft de kwaliteit van ons leven meer dan wat ook verbeterd en geeft ons een fascinerende blik in de natuur. Maar als ik zeg dat ik de wetenschap respecteer, bedoel ik dan dat? Of bedoel ik slechts dat ik me er niet tegen verzet? Ik gebruik liever die hele zin, waarin ik veel preciezer zeg wat ik van de wetenschap vind.

Nog verder in mijn zoektocht kom ik bij twee usual suspects uit, twee begrippen waarvoor iedereen geacht wordt respect te hebben. De mensheid en de natuur.

Met de mensheid kan ik snel klaar zijn. Ik hou van mensen. Ik vind mensen fascinerend. Omdat ik een mens ben, en door de natuurlijke selectie genen heb die maken dat ik van mensen houd. Had ik de genen van een willekeurig ander dier gehad, dan had ik de mens gezien als een extreem agressieve aap, het gevaarlijkste dier dat ik kende. En als ik de genen had van graan of soja, dan beschouwde ik de mensheid als een stel nuttige idioten die al mijn concurrenten uitroeien. Ik weet echt niet hoe ik 'respect' in deze complexe werkelijkheid moet plaatsen. Laat mij maar gewoon lekker een mens zijn dat aardig probeert te zijn voor andere mensen en andere wezens.

Moeder Natuur maakt het nog complexer. De natuur, die zich totaal niet interesseert voor het lot van de wezens die zij zelf deed evolueren. Die er geen probleem in zag om 75 miljoen jaar geleden alle dinosauriërs in één klap uit te roeien. Die wrede roofdieren liet ontstaan om ze vervolgens de hongerdood te laten sterven. Die sommige mannetjesspinnen begiftigde met de onweerstaanbare drang zichzelf op te laten eten door het vrouwtje. Die fascistische bijenwerksters hun moeder laat misbruiken als een willoze baarmachine.

Die natuur, die ik zo prachtig vind. Waar ik zoveel van houd, met al mijn morele besef. De natuur die mij ontzag inboezemt als ik door de woeste bergen van Noorwegen loop of als ik langs een onrustige Waddenzee fiets. Die onvoorstelbaar wrede, erratische, gevaarlijke natuur waar ik volledig van afhankelijk ben, daar kan ik enorm van genieten. Maar dan wel vanuit mijn high-tech buitensportjas of met het gezoem van het achterwiel op het fietspad vlak bij mijn oor. Want ik gebruik wel alle technologie die ik nodig heb om de natuur een beetje onder de duim te houden.

Heb ik dan respect voor de natuur? Ik heb geen zin om zo'n complexe verstandhouding in zo'n simpele, holle kreet samen te vatten. Als je echt graag wil, noem het dan maar zo. Maar gebruik liever een ander woord als ik er bij ben.

30 oktober. CDA wil verbod op godslastering aanscherpen.

Heel even dacht ik goed nieuws te zien. Het zwartekousenkabinet wil toch artikel 147 schrappen. Smalende godslastering zou dan niet langer strafbaar zijn. Toch wel bijzonder dat het huidige gristenkabinet op dit punt dan toch enig gezond verstand vertoond.

Helaas. Enkele regels verder bleek er een forse gifslang onder het gras te zitten:

Artikel 137 over de strafbaarstelling van het beledigen van een groep mensen wegens hun ras, godsdienst, levensbeschouwing of seksuele gerichtheid, zou dan iets worden aangepast.

Waarom moeten we dat artikel aanpassen als een onhoudbare, archaïsche en nooit gebruikte wet afgeschaft wordt? Ik vrees het ergste. Waarschijnlijk probeert de minister hier de ruimte te beperken voor kritiek op religie, door de regels voor 'belediging' aan te scherpen.

Wat wetgeving tegen het beledigen van religieuzen kan veroorzaken, konden we vorige week lezen. Een stel atheïsten in Engeland werd dermate gek van alle religieuze propaganda op bussen, dat ze een succesvolle tegenactie bedachten. Er werd in korte tijd een enorm bedrag opgehaald om een atheïstische slogan op bussen te krijgen: "There is probably nog god. Now stop worrying and enjoy your life".

Leuke tekst, maar zoals zovelen vroeg ik me af waarom er toch dat "probably" bij stond. Wel, dat was omdat het anders beledigend zou kunnen zijn voor reli's.

Alsof reli's bij al hun boude beweringen "probably" of "we think" of "we assume" hoeven te zetten. Het is echt weer zo'n typisch voorbeeld van religieuze meningen die boven seculiere meningen worden gesteld. Je mag roepen wat je wilt, als je er maar geen argumenten voor hebt. En wie daar iets tegenin wil brengen, moet heel voorzichtig zijn, want de ander kan zich wel eens beledigd voelen.

Achteraf sloeg ik me voor mijn hoofd. Hoe had ik zo dom kunnen zijn te denken dat het kabinet het verbod op godslastering écht wilde afschaffen? Hirsch Ballin is een CDA'er. Die moet je dus niet verder vertrouwen dan dat je hem kan gooien. Een CDA'er zal het verbod op godslastering alleen afschaffen om het aan te scherpen.

23 oktober. Waarom ik hoop dat Barack Obama wint.

Ik ken werkelijk niemand die niet hoopt dat Obama de Amerikaanse verkiezingen wint. Eveneens ken ik niemand die McCain nog serieus neemt, om nog maar niet te spreken over Palin. 80% van de wereld buiten de VS hoopt dat Obama wint. Ik geloof daarom niet dat ik iemand iets nieuws vertel als ik zeg eveneens een sterke voorkeur te hebben voor Obama.

Maar aan de andere kant, ik ben een Europeaan. Het bestuur van de EU is voor mij veel relevanter dan dat van de VS. Natuurlijk gun ik elke wereldburger een fatsoenlijk openbaar bestuur, maar dan gaat mijn hart toch meer uit naar Birma of Somalië dan naar een land waarvan de bevolking zichzelf in de nesten heeft gewerkt door de grootste oelewapper sinds Hans Janmaat tweemaal tot president te verkiezen. Dat ze nu economisch in de stront zijn gezakt, is ook hun eigen verantwoordelijkheid, en ik denk nog steeds dat Europa daar maar beperkt last van gaat hebben. Europa heeft sinds jaar en dag een overschot op de handelsbalans, de overheidsfinanciën zijn over het algemeen gezond. En Duitsland is nog altijd een ongelooflijk krachtig technologieland. Dat verandert niet zomaar, ook niet als er her en der een bank genationaliseerd moet worden.

Bovendien, Obama is toch een gristen met naar Europese maatstaven behoorlijk rechtse ideeën. Amerikanen vinden je al een communist als je suggereert dat de correlatie tussen vuurwapens en vuurwapenincidenten niet noodzakerlijkwijs op zuiver toeval hoeft te berusten.

Dus waarom maak ik me druk hierom? Eén reden is natuurlijk dat het buitenlandse beleid van de VS de hele wereld tot last kan zijn. Geen land heeft zoveel vuurkracht en zulke grote belangen in andere landen. Dan wil je wel dat er iemand met gezond verstand aan het hoofd staat.

Maar ditmaal is er een bijzondere reden waarom ik vurig hoop op een Democratische overwinning. Die reden is dat Barack Obama campagne voert op inhoud. Hij laat zich er op voorstaan dat hij intelligent is en zich baseert op een gedegen kennis van de onderwerpen. Hij blijft maar hameren op de grote vraagstukken waar het land mee worstelt.

Dat is nogal een verademing na alle bangmakerij, verdachtmakerij en laaghartige persoonlijke aanvallen die de Amerikaanse verkiezingen zo zijn gaan kenmerken de afgelopen decennia. Met name de Republikeinen waren er meesters in om de grote beleidsvragen te omzeilen en mensen zich te laten afvragen of ze een biertje wilden drinken met de kandidaat in kwestie. Geen toeval dat ze zonder een spier te vertrekken een quasilekkerwijf met het IQ van een moslimterrorist naar voren schoven als kandidaat-VP. Daar willen heel wat mensen wel een biertje mee drinken, dachten ze.

Edoch. De Obama-campagne was zo sterk in het richten van de discussie op de inhoud, dat ze binnen een week door de mand viel. Biertje of geen biertje, men vindt haar dom en hoort liever Obama uitweiden over economische plannen.

Natuurlijk, de Democraten spelen ook vuil spel. Ze herhalen ook telkens dezelfde simpele boodschappen. Terecht overigens, een lik-op-stukstrategie is speltheoretisch gezien wel zo verstandig. Maar het is inmiddels wel zover dat Republikeinse senaatskandidaten zich beginnen te distantiëren van de vuige Karl Rove-tactieken, en het over inhoud willen hebben. Ze zijn als de dood geassocieerd te worden met iemand die onder de gordel trapt maar zelf niks te melden heeft.

Als er iets is dat de doorsnee westerse democratie hard nodig heeft, dan is het inhoud. Zeker in Nederland, waar het populisme van Geert Wilders en de ranzige campagnetactieken van het CDA het politieke debat hebben veranderd in een goedkope soap, maar dan met lelijke acteurs. Feiten en deskundigheid lijken er niet toe te doen. En als er één partij mee begint, holt de rest er achteraan, doodsbang voor de onnadenkende, geenstijl-lezende chagerijn achter de beeldbuis.

Ik hoop van harte dat een overwinning van Barack Obama het begin is van een trend. Soms zijn er dingen die mij niet snel genoeg de Atlantische Oceaan over kunnen waaien.

29 september. De wichelroedemanager, a slight return

Met al dat geliglog heb ik athlog een beetje verwaarloosd. Gelukkig zijn er ligfietsers die mij bij de les houden. Maarten Sneep attendeerde mij op een leuke column van Jan Blokker. In navolging van Balkenende blijkt minister Van Middelkoop gezegd te hebben dat hij zich niet voor kan stellen dat iemand zonder geloof kan functioneren. Jan Blokker maakt vervolgens aardig gehakt van de religieuze arrogantie van dit zwartekousenkabinet.

Eén puntje laat hij echter liggen. Jan Blokker verdedigt slechts de mensen die zonder geloof prima functioneren in de samenleving. Maar ik denk aan wat ik eerder schreef over de wichelroedemanagers. Blijkbaar zijn er ministers die denken dat je ongefundeerde en zelfs vrij bizarre mythologie nodig hebt om een land te kunnen besturen. En dat vind ik een nog veel slechtere zaak. Ook voor ministers geldt: een goede minister kan besturen zonder die onzin, een slechte minister kan het mét ook niet.

26 augustus. De wichelroedemanager.

Vandaag ben ik een uurtje langer op mijn werk blijven hangen dan gebruikelijk. Niet dat ik moest overwerken, nee ik bleef hangen omdat ik op onaangename wijze geboeid was door een nieuwsberichtje over de reorganisatie die gaande is. Het blijkt dat het management gebruik maakt van iets genaamd "Spiral Dynamics®". Het berichtje gaf een korte uitleg.

Aanvankelijk negeerde ik het berichtje, maar aan het eind van de middag begon het toch te jeuken. Ik las het nog eens goed door, en kwam enkele verontrustende zaken tegen. Spiral Dynamics® zou een "Theory of everything" zijn voor de psychologie. Het beschrijft een evolutie in het denken van mensen én de mensheid, zich beroepend op zogenoemde "value attracting meta memes".

Het klonk mij wat pretentieus. Zo'n theorie van alles moet toch wel een behoorlijk stevige basis hebben, lijkt me. Er werd echter niets gezegd over grootschalige onderzoeken, enquetes, meta-analyses of andere methodes om data te verzamelen. Een korte blik op één van de bijbehorende grafieken gaf aan dat zelfs een beetje algemene oppervlakkige populair-wetenschappelijke kennis ontbreekt. De geschiedenis van het denken van de mensheid wordt beschreven in verschillende fasen, beginnend in de vroege steentijd. Bij elke fase wordt sociaal gedrag beschreven dat typisch is voor die fase.

Opvallend was dat bij de eerste drie fasen gedrag hoorde dat bij álle mensapen voorkomt. Het komt er dus op neer dat drieduizend jaar geleden zich bij de mens gedrag heeft ontwikkeld dat de andere mensapen onafhankelijk van ons ook ontwikkeld hebben.

Nog afgezien van de vraag hoe de bedenkers van Spiral Dynamics® aan gegevens zijn gekomen over het sociale gedrag en de denkpatronen van mensen in het Stenen Tijdperk.

Even googlen leverde erg veel links op in de new age-hoek. Wat het zoeken niet opleverde, was ook maar enige informatie over de empirische basis van deze "theorie". Hier vind je al het wetenschappelijke nieuws van de laatste jaren over Spiral Dynamics®. Het is gewoon pure onzin. New age. Wichelroedeloperij.

"Een managementhype" zal menig lezer verzuchten en vervolgens zijn schouders ophalen. Dat was wat ik aanvankelijk ook dacht. Maar zo gemakkelijk kan ik het niet van me af laten glijden. Managers laten zich er wél door leiden, en dat zijn toch de mensen die over onze banen beslissingen nemen. In mijn geval komt daar nog eens bij dat ze dit met publiek geld doen, aangezien ik bij de overheid werk.

Ik vind dat mensen met een academische opleiding, die een hoog salaris hebben, in staat moeten zijn wetenschap van onzin te onderscheiden. Kun je iemand die zich door een wichelroedeloper allerlei onzin laat verkopen, grote budgetten toevertrouwen?

Baat het niet dan schaadt het niet, zou je nog kunnen denken. Maar het schaadt wel. Ten eerste kost het veel geld en tijd. Een manager die z'n werk kan doen met dit soort onzin, kan het ook zonder. Een manager die niet zonder kan, kan het met die onzin ook niet.

Ten tweede, een manager die zijn handelen laat beïnvloeden door ongefundeerde hypotheses, kiest voor een min of meer erratisch handelen. Hij doet iets zonder dat hij kan weten wat voor resultaat het oplevert. Op zich komt een ieder wel eens in de situatie waarin geschikte informatie ontbreekt, en je geen andere keuze hebt dan een gok te wagen. Maar als je dat doet, wees er dan alsjeblieft bewust van dat de uitkomst onvoorspelbaar is, en neem maatregelen. Wie daarentegen vertrouwt op een onbewezen geloof, laat zich overrompelen door de onverwachte gevolgen. Of erger nog, gaat het geloof zitten projecteren op het gevolg en is zich er niet eens van bewust wat er eigenlijk gebeurd is.

Op één van de Spiral Dynamics®-promotiesites vond ik hier een voorbeeld van. Men beweert daar dat het idee gebruikt is om de transitie in Zuid-Afrika van apartheid naar democratie te begeleiden. Het Spiral Dynamics®-verhaal zou laten zien dat er tussen de stammenfase en de industriële fase altijd een fase moet zijn waarin harde leiders de dienst uitmaken, een soort feodale fase. Hoewel ik eigenlijk niet geloof dat de Zuid-Afrikaanse regering daadwerkelijk hiermee bezig is geweest, vind ik het een enge gedachte dat mensen een samenleving willens en wetens bloot gaan stellen aan een feodale fase omdat ze geloven dat dit een noodzakelijk ontwikkelingsstadium is.

Waarom laten zoveel managers zich toch allerlei onzin op de mouw spelden, vaak tegen grote bedragen? Zijn ze onzeker? Hebben ze bij hun opleiding niet geleerd kritisch te denken? Praten ze hun collega's na? Kunnen ze niet accepteren dat er allerlei organisatievraagstukken zijn waarvoor er geen oplossingen beschikbaar zijn?

Ik heb geen idee. Maar ik vind het tijd worden dat leidinggevenden hier op afgerekend worden. Leiding geven aan mensen is een zware verantwoordelijkheid. Wie die verantwoordelijkheid op zich neemt, dient zich te laten leiden door feiten en de rede, niet door de wichelroede.

24 augustus. Een kleine ontmoeting met het nationalisme.

Gisteren wandelde ik door Delft, op zoek naar een cadeautje voor vrienden die vandaag hun housewarming houden. Zoals wel vaker op een zonnige zaterdagmiddag, werd ik tijdens mijn geslenter geveld door honger. Zeer ernstige honger. Het gevoel dat alle duursporters bekend voor zal komen; het lichaam staat afgestemd op verbranding uit de kortetermijnvoorraad, en als die leeg blijkt, is het niet triviaal om over te stappen op de langetermijnvoorraad, die in mijn geval uit meerdere hectogrammen vet bestaat.

Een sticker eist de vrijlating van oorlogsmisdadiger Karadzic Gelukkig was daar een softijsverkooppunt, en terwijl ik likte aan mijn zoete & vette redding, viel mijn oog op een sticker. Een politieke sticker. Een sticker die niets minder eiste dan de vrijlating van Karadzic, de nationalist, alternatief genezer en fraudeur die verdacht wordt van oorlogsmisdaden. Als bonus wordt ook nog eens vrijheid geeist voor alle nationalisten.

Waarom zou iemand willen dat een man tegen wie zulke ernstige verdenkingen zijn, niet voor de rechter komt? Als je gelooft in de onschuld van de man, dan kun je toch rustig op de vrijspraak wachten? De rechtspraak fungeert in West-Europa door de bank genomen heel behoorlijk. Goed, er zijn de laatste tijd wel bewijsvoeringsblunders naar voren gekomen zoals in de zaak-Lucia, maar dit zijn uitzonderingen die niet ongemerkt voorbij gaan. Het Joegoslaviëtribunaal heeft bij mijn weten dit soort problemen nog niet gehad.

Maarja, het gaat de stickerplakkers helemaal niet om schuld of onschuld, gezien de rest van de tekst. Zij vinden blijkbaar nationalisme een lovenswaardige zaak, en als dat mensenlevens eist, is dat geen reden om de daders te vervolgen. Waarde lezer, wilt u nog uitleg waarom ik het nationalisme in dezelfde hoek stal als religie?

Laat ik in ieder geval even duidelijk maken dat ook in deze kwestie de bewijslast niet ligt bij mij. Het zijn de nationalisten die aan moeten tonen wat de meerwaarde is van naties waarin voor sommige bevolkingsgroepen geen ruimte is, en waarom dit best met geweld bevochten mag worden. Waarom die nationale staat belangrijker is dan de mensen die op haar grondgebied wonen.

Dat er openbaar bestuur moet zijn, is zonneklaar. Dat het handig is om dat bestuur grotendeels geografisch te ordenen, lijkt me ook duidelijk. Maar dat is geen reden tot nationalisme. Integendeel, de praktijk wijst uit dat het voor de burger het beste is als dat openbaar bestuur zoveel mogelijk samenwerkt, probeert dingen waar mogelijk overal op dezelfde manier te regelen, en de burger zoveel mogelijk kan gaan en staan waar zhij wil. Zie de Europese Unie. Je kunt prima bezwaar hebben tegen de politieke koers van de EU, of de manier waarop specifieke zaken geregeld zijn. Maar wie ontkent dat het een goede zaak is dat overal binnen de EU dezelfde veiligheids- en milieueisen gelden voor producten en industriële processen, dat we overal dezelfde eenheden hanteren en dat je niet om de haverklap wordt lastiggevallen over je paspoort als je driehonderd kilometer naar het zuiden reist, is een idioot.

Of nog simpeler. Europa heeft zich duizenden jaren lang helemaal suf gevochten. Toen de naties, door schade en schande eindelijk wijs geworden, gingen samenwerken en de grenzen zwakker werden om uiteindelijk zelfs open te gaan, was het over met de oorlog. En toen werden we rijk en gelukkig, en gingen zelfs een beetje de ecosystemen beschermen. De Europese geschiedenis is geen empirisch gegeven in het voordeel van nationalisme.

Het is simpel. Als er fatsoenlijk openbaar bestuur is dat samenwerkt met het openbaar bestuur een stukje verderop, als er een rechtstaat is en de overgrote meerderheid van de mensen houdt zich aan de wet en gaat een beetje respectvol om met zijn medemens en andere bewoners van deze planeet, dan gaat het goed met de mens. Als een ideologie zich hier in wil mengen, moet deze met heel goede argumenten komen.

Het nationalisme heeft die argumenten niet. Het is gebaseerd op onderbuikgevoelens en vroeger-was-alles-betermythologie. En op racisme. Niet op de rede, en al helemaal niet op wetenschappelijke gegevens. Het is niet verbazingwekkend dat overal waar het nationalisme zich met het openbaar bestuur bemoeid heeft, het vrijwel zonder uitzondering geleid heeft tot irrationele besluitvorming, uitmondend in geweld, discriminatie, onvrijheid, slecht onderwijs en beperking van de wetenschap.

Ik stond met verbazing naar de sticker te kijken. Hoe kan iemand zo blind zijn voor de realiteit van het nationalisme dat hij zelfs Karadzic de hand boven het hoofd wil houden. Even overwoog ik om de sticker los te peuteren. Maar ik deed het niet. Ik besloot zelfs om er een foto van te maken en deze op internet te verspreiden via Athlog.

En waarom? Om de simpele reden dat ik wel durf te gokken dat 98% van de Nederlanders Karadzic ziet als de crimineel die hij is. Misschien zullen er enkele mensen zijn die zich laten overtuigen door de sticker. Maar het aantal mensen dat van deze sticker een vieze smaak in de mond krijgt, zal meerdere ordes groter zijn. Deze sticker is een krachtig wapen in de strijd tegen het nationalisme.

27 april. Het vaticaan en de ergernis van een fotograaf.

Hugo Schuitemaker studeert aan de fotografie aan de kunstacademie. Beroepshalve heeft hij dus veel met reclame te maken. Hij kijkt graag verder dan z'n neus lang is, maar dat kan soms tot onverwachte ergernis leiden, blijkens het volgende imeeltje:

doe hier maar wat moois mee op je athlog!!!!
in een moreel zoekende bui google ik wat naar ethiek, moraal, en reclame. en wat staat er in de top drie?
het fucking VATIKAAN
google:
ethical advertising
en voilá
(link weggeknipt, ze staan al hoog genoeg in de googleranking - wh)
nou... fijn dat zij me even netjes vertellen wat ik er van moet vinden
groet
hugo

Ik heb niet de moeite genomen om het document te lezen. De inhoud interesseert me totaal niet. Ongeacht wat die lui schrijven over reclame, het kan niet anders dan schunnige hypocrisie zijn als je in aanschouw neemt wat ze zelf zoal gedaan hebben, en deels nog steeds doen, om hun eigen toko te promoten:

Je begrijpt, dit lijstje is verre van compleet. Biblotheken kunnen gevuld worden met verhalen over de smerige truuks die de katholieke kerk heeft uitgehaald om zichzelf te promoten. En die lui willen dan iets gaan zeggen over de ethiek van reclame.

Kerken schuiven zichzelf graag naar voren als moreel gezag. Nog steeds wordt in onze samenleving er voetstoots van uitgegaan dat ze dat gezag ook hebben. Maar met welke reden? Waarom zou, om met Dawkins te spreken, een kapellaan meer te melden hebben op ethisch vlak dan de tuinman of de kok? Waar zijn de bewijzen van deskundigheid, de op empirische gegevens en heldere logica gebaseerde studies over morele vraagstukken?

Hoewel gebrek aan kwalificaties al genoeg is om de kerk als moreel gezag af te serveren, is de werkelijkheid zo diep treurig dat we zeker in het geval van de katholieke kerk nog veel zwaardere retorische vragen moeten stellen: Waarom zou een organisatie die als core-business heeft mensen laten geloven in onbewijsbare meuk, betrouwbaar zijn zodra het over morele kwesties gaat? Wat denkt het vaticaan te zijn om na twee millenia angst, dood en verderf gezaaid te hebben, ons de les te lezen over ethiek? Zelfs al gaat het maar over reclame?

Ik wil Hugo bedanken voor zijn bijdrage. Athlog staat altijd open voor commentaar, kritiek en observaties. Niet via prikborden, wiki's of scriptjes, maar via de vertrouwde electrische post: ligfiets op gmail.

23 april 2008. Het valt niet mee, geloven.

Na weken van nagenoeg terminale fitna-moeheid is het tijd voor iets luchtigers. Vandaag in de Trouw een hilarisch artikel van twee gelovigen. De boodschap: Geloven gaat niet vanzelf, daar moet je wel wat voor doen! Maar er is hoop, met afdoende training kan éenieder het onder de knie krijgen.

Erg prettig dat de reli's toegeven dat geloven aangeleerd is. Ik zou graag de heren van de bond tegen het vloeken eens vragen wat ze daar over te zeggen hebben.

De grote grap van het artikel is natuurlijk dat ze nergens uitleggen waarom je überhaupt zou geloven. Beide geïnterviewden gaan er klakkeloos van uit dat de lezer nut en noodzaak van geloven inziet. Nog prachtiger zijn de vergelijkingen die ze trekken met leren zingen, of het leren waarderen van wijn, klassieke muziek en beeldende kunst. Blijkbaar komt het geen moment in ze op dat geloof door denkende mensen wel eens beschouwd zou kunnen worden als een weinig verheffende vorm van tijd- en hersenverkwisting.

Minder lachwekkend is het volgende citaat:

Als geloven voor iedereen te leren is, dan moeten we vaststellen dat opvoeders al tientallen jaren falen om jongeren het religieus zijn door te geven, gezien de leegloop van de kerken.

Nee, beste mensen, jullie beginnen op te houden met het falen kinderen een vrije keuze te laten. Kinderen hebben recht op een opvoeding zonder geïndoctrineerd te worden met schadelijke onzin waarvoor geen grammetje bewijs is. Als geloof echt zo waardevol is als jullie denken, dan gaan kinderen het vanzelf wel waarderen als ze volwassen zijn. Met wijn, klassieke muziek en beeldende kunst gebeurt dat toch ook?

Zowel geïnterviewden en de auteur van het artikel begrijpen hun eigen zelfkennis niet. Ze snappen niet dat het hele stuk in werkelijkheid zegt: "Geloof is jezelf vanalles-en-nog-wat wijsmaken". Het is treurig en grappig tegelijk. En ja, het kan nog krasser.

18 maart 2008. Godslastering en kwetserij.

Vorige week vrijdag waagde de Tweede Kamer een poging om de scheiding tussen kerk en staat wat dichterbij te brengen. De liberale en socialistische partijen vragen de minister om artikel 147 uit het Wetboek van Strafrecht te halen. Dit artikel van gristenhuize verbiedt 'smalende godslastering'. Het gristelijke kabinet is daar natuurlijk niet blij mee. Het artikel is ingevoerd door de grootvader van Piet Hein Donner, dus in het kabinet leven ook nog eens persoonlijke sentimenten.

De gristenen in het parlement komen hevig in verzet. Het CDA proeft in de discussie een gebrek aan begrip voor gelovigen. Ed Anker, kamerlid voor de Gristen Unie, vindt dat mensen hun recht op meningsuiting 'in verantwoordelijkheid moeten gebruiken'. "Het schenden van iets wat heilig is, is iets anders dan het beledigen van gelovigen zelf. Ook al is geen sprake van rechtstreekse belediging van een individu of groep wegens godsdienst, opzettelijke godslastering kan gelovigen wel degelijk diep kwetsen."

Velen hebben al betoogd dat het onmogelijk is om iets te beledigen wat niet bestaat. Er is oneindig vaak herhaald dat een religieuze mening niet méér respect verdient dan andere meningen. Maar het helpt helemaal niks. Gelovigen voelen zich bij het minste of geringste gekwetst. Al eerder schreef ik dat het volledig uit de hand loopt sinds moslims succes boeken door extra hard te schreeuwen en met geweld te dreigen. Vooral gristenen, maar ook bijvoorbeeld hindoes beginnen nu ook over hun gekwetste gevoelens, zich heel dapper verschuilend achter de rug van hun gewelddadige moslimneefjes.

Zo is er onlangs een parfum uit de handel genomen, omdat één (1) gelovige zich beledigd voelde door de naam. Turkse voetballers wijten een verloren wedstrijd aan de T-shirts van de tegenstander. Deze zouden de islam beledigen. En tegenwoordig heeft zelfs Zeeland zijn eigen cartoonrel.

Het is ergerniswekkend dat in de reacties op al deze gevallen de tere zieltjes van de gelovigen toch weer ontzien worden. Echter, waar ik mij de afgelopen dagen echt woedend over heb gemaakt, is de hypocrisie van gekwetste gelovigen.

Er zijn en worden heel harde dingen over religie gezegd en geschreven. Er worden botte en scherpe grappen gemaakt over god en godsdienst. Ik doe daar graag aan mee. Het kan mij nauwelijks grof genoeg. Maar hoe lomp Christopher Hitchens soms ook kan zijn, hoe vlijmscherp Dawkins god ook kan omschrijven, hoe kolderiek Robbie Muntz bijbelse figuren kan spelen, hoe kwetsend sommige cabaretiers ook mogen overkomen, alle godslasteraars van de wereld kunnen niet in de buurt komen van wat gelovigen durven te beweren over ongelovigen.

De Nederlandse Brights hebben op hun steunsite voor ex-moslims een collectie citaten uit de koran over ongelovigen geplaatst. Dat geeft al een aardige indruk. Maar denk maar niet dat de bijbel ook maar een haar beter is.

En dat is nog maar wat er in de bijbel en koran staat. De gelovigen zelf gooien er graag nog een schepje bovenop, heb ik uit eigen ervaring mogen meemaken. De teksten die worden uitgekraamd over atheïsten, homo's, ongehuwd samenwonenden, abortusartsen, gescheiden mensen of vrouwen die van seks houden, zijn werkelijk niet om aan te horen.

Waar haalt een gelovige het gore lef vandaan om aan de ene kant een arts met een nazibeul te vergelijken, en aan de andere kant te klagen over een spotprent over Jezus? Wie denkt de gristen wel niet dat hij is als hij een bijbelvers citeert waarin de ongelovige voor een dwaas wordt uitgemaakt, en tegelijkertijd de bond tegen het vloeken steunt? Waarom zou de islam niet beledigd mogen worden, maar mag je in dezelfde zin wel zeggen dat personen die dit doen, gedood dienen te worden?

Wat ik persoonlijk nog het meest kwetsend vind, is het veroordelende, neerbuigende medelijden dat gristenen vaak gebruiken. Ze doen alsof niet-geloven een vorm van deerniswekkende onwetendheid is, alsof mensen die niet geloven treurige wezens zijn die in blindheid rondtasten. "Vergeef hen vader, ze weten niet wat ze doen", is een veelgehoorde bijbeltekst in die context.

Let wel: ze zeggen dit soort dingen zonder gêne over de grootste wetenschappers. Over mensen die ongelooflijk veel meer kennis bezitten, en die wél kritisch naar hun eigen ideeën durven te kijken en te laten kijken. Hoe kunnen mensen zo arrogant zijn om mensen als Darwin en Dawkins, Turing en Torvalds uit te maken voor 'blind', 'onwetend' en 'hulpbehoevend', terwijl ze zelf met niets dan een paar mythes in de hand staan? Is er iets te bedenken dat nóg kwetsender is?

De gelovigen moeten eerst maar eens flink aan zichzelf gaan werken voordat ze weer over beledigingen en kwetserijen beginnen. De 'heilige' boeken die ze geschreven, herschreven en verherschreven hebben moeten eerst maar eens ontdaan worden van kwetsende en respectloze passages. En als ze daar mee klaar zijn, is een volgende noodzakelijke stap om diep door het stof te gaan voor alles wat ze ooit beweerd hebben over mensen zonder religie. En wat zij zelf of hun geloofsgenoten aan fysiek of psychisch geweld hebben uitgevroten jegens on- of andersgelovigen.

En dan zijn we er nog niet. Dan eis ik eerst nog de erkenning dat inhoudelijke argumenten nooit een belediging kunnen zijn, zelfs niet als ze steekhoudend blijken te zijn. Pas dan ben ik bereid om te praten over enige terughoudendheid in het spotten met religie.

Een klein detail tot slot. Ik schreef hierboven dat de liberale en de socialistische partijen hebben gepleit voor afschaffing van artikel 147. Minstens zo interessant is welke partij hier niet voor heeft gepleit. Juist. Scroll naar 15 februari.

25 februari 2008. Te dom om te poepen. Over terroristen.

Sinds het eind van de zomer 2001 zijn we in het westen als de dood voor moslimterroristen. Eén aanslag en de strijd tegen het terrorisme stond bovenaan elk prioriteitenlijstje. De strijd werd zelfs een heuse oorlog.

Tja, wie zou er ook niet onder de indruk zijn van de aanslagen in New York. Ikzelf was het de eerste maanden in ieder geval wel, het hele optimisme van de jaren ervoor was uit de wereld verdwenen. We waren bang dat de moslimterroristen een serieuze strijd tegen het westen waren begonnen.

Achteraf gezien was het even logisch als onterecht dat we zo bang waren. Logisch omdat een goed georganiseerde terreurbeweging een strategie heeft waarin zo'n grote aanslag de opening is van een groot offensief. In de maanden erna zouden overal in het westen goed getrainde cellen het geplande moment afwachten om minitieus voorbereide aanslagen te plegen op in de voorgaande jaren zorgvuldig uitgezochte doelen.

Het bleek een onterechte angst. Er gebeurde helemaal niets. Natuurlijk zullen de geheime diensten in de periode na de aanslag een stuk beter hun best gedaan hebben dan daarvoor, maartoch. Een beetje terrorist ziet dat aankomen en past zijn plannen daar op aan.

Pas na 2,5 jaar kwam in Madrid de volgende klap. Een veel gemakkelijker doelwit, een primitievere opzet en nog geen 10% van het resultaat van de aanslag in New York. En opnieuw werd het stil. Goed, in Afghanistan, Irak, Jeruzalem en Pakistan werd gevochten door moslims en aanverwanten, maar dat doen ze al duizend jaar. Het westen werd pas anderhalf jaar later weer aangevallen, in Londen dit keer. Het aantal slachtoffers en de schade was opnieuw klein in vergelijking met de vorige aanslag. Twee weken later probeerden ze het weer, maar toen faalden vier van de vijf bommen, de vijfde werd door de terrorist gedumpt zonder poging tot ontsteken.

Dat was dus het offensief waar wij zo bang voor waren. Vier aanslagen in vijf jaar, met sterk afnemende resultaten. Het was niet echt wat wij verwacht hadden van een terreurnetwerk geleid door een Arabische multimiljonair met eigen trainingskampen en diverse beschermheren in ontoegankelijke landen.

Nu, 7,5 jaar na 11 september, durf ik gerust te zeggen dat Al Qaida nogal ondergepresteerd heeft. Reken maar uit. Er zijn minstens anderhalf miljard moslims. Stel dat daarvan slechts één promille fundamentalistisch zou zijn, dan waren er anderhalf miljoen moslimfundamentalisten in de wereld. Je zou toch mogen verwachten dat die vaker dan eens in de 2,5 jaar in een westers land weten toe te slaan.

Om de verklaring voor deze ondermaatse prestaties te vinden, hoeven we niet lang te zoeken. De verklaring is namelijk: onvoorstelbare incompetentie.

Laten we bijvoorbeeld eens kijken naar de aanslag op de USS Cole in oktober 2000. Op het eerste gezicht lijkt dat een geslaagde aanslag. Gat in het marineschip, zeventien mariniers gesneuveld. Maar als je even nadenkt, waarom gebruikten die lui maar één bootje? Als ze tien seconden na de klap met een tweede bombootje door het gat van de eerste heen waren gevaren, hadden ze het hele schip naar de kelder gejaagd.

Een gedrogeerde pacifistische groenteschotel heeft nog genoeg militair inzicht om te bedenken dat dit de juiste aanpak is. In militaire kringen is het dan ook geen ongebruikelijke tactiek: eerst ergens een gat in blazen, dan een bom door het gat heen.

Ik dacht dus heel slim beredeneerd te hebben waarom dit niet zulke snuggere terroristen waren geweest. Het bleek echter nog veel erger dan ik dacht. In januari van dat jaar hadden ze het namelijk ook al eens geprobeerd. Die poging mislukte. Niet omdat de bom dienst weigerde. Niet omdat de politie hen op het spoor kwam. Zelfs niet omdat een wakkere matroos met een machinegeweer de zodiac uit het water schoot. Niets daarvan.

Ze hadden het bootje zo zwaar met explosieven geladen, dat het zonk.

Als je dit leest, is het niet verwonderlijk dat gefrustreerde tieners zonder enige hulp van buiten meer dodelijke aanslagen kunnen plegen in Amerika dan die hele firma Al Qaida. Dat Timoty McVeigh met één hulpje en zonder zelf te sterven, een aanslag kon plegen waar menig moslimterrorist Allah nauwelijks om durft te vragen. En dat was al geen wakkere pipo, hij werd gepakt omdat z'n ontsnappingsauto geen kentekenplaten had.

Er zijn meer mooie voorbeelden. De hofstadgroep bijvoorbeeld die kunstmest had gekocht, maar van een niet-reactieve soort. Mohammed B, die een fietser doodt met een vuurwapen, in plaats van met geschoren gezicht en trainingspak in de auto te stappen en Van Gogh dood te rijden. Had-ie even sorry moeten zeggen en twee weken later alsnog Ayaan Hirsi Ali neer kunnen schieten.

Maar vandaag las ik het verbijsterendste voorbeeld van stompzinnigheid bij moslimterroristen. De Taliban vecht tegen het Amerikaanse leger in Afghanistan. Dat doen ze het liefst in het donker, en dan communiceren ze met de mobiele telefoon. En wat doen die vervloekte imperialistische vijanden van Allah? Die luisteren de gsm's af en peilen ze uit.

Tja, dat komt de Jihad niet ten goede natuurlijk. De helden van god moeten wel een beetje ongestoord kunnen bellen tijdens het gevecht. Gelukkig hebben de Talibanleiders een oplossing gevonden: Ze eisen dat de telefoonbedrijven de netwerken platgooien tijdens de gevechten.

Moslimterroristen lezen liever de koran dan het handboek voor de soldaat. Ze denken dat Mohammed een groter strateeg was dan Von Clausewitz. Ze negeren The Anarchist Cookbook omdat ze denken dat de recepten niet halal zijn. Ze zijn echt te dom om te poepen. Er wordt mosselzaad gekweekt met een hoger strategisch inzicht dan dat van de gemiddelde moslimterrorist. Zolang het moslimterroristen zijn die het op ons gemunt hebben, hoeven we ons weinig zorgen te maken.

15 februari 2008. PVV verkapte christenfundamentalisten?

Geert W maakte zich al vaker verdacht door te schelden op alles wat met islam geassocieerd kon worden, maar tegelijkertijd christenfundamentalisten de hand boven het hoofd te houden. Inmiddels begint dit toch wel dermate uit de hand te lopen dat ik me afvraag of die hele PVV niet uit verkapte christenfundamentalisten bestaat.

Een tijdje terug had meneer Ratzinger een theologisch geschilletje met de alfamannetjes van de islam. Hij beweerde verkeerd geciteerd te zijn, zij vonden dat hij zich verschool achter citaten van anderen. Zoiets. Al Qaeda over de zeik en begint over moord. Tja, gelovigen onder elkaar, zou je zeggen. Dus Geert Wilders stelt kamervragen aan JPdeMP, Bin Laden huivert in zijn grot bij de gedachte aan wat de premier zal antwoorden.

Tot zover niks aan de hand. Maar zoals wel vaker, zit de duivel in de details. GW wil niet alleen dat het kabinet de oproep tot moord veroordeelt. Dat zou weliswaar weinig effectief, maar ook niet onredelijk zijn. Nee, hij wil dat de regering zich solidair verklaart met de paus.

Dat is mij toch een bruggetje te ver. De paus is net zo'n reactionaire, repressieve hufter als de mullah's. Zijn standpunten over homo's, vrouwenemancipatie en exorcisme zijn middeleeuws. De Nederlandse regering dient tegen geweld zijn, maar moet zich net zo goed verre te houden van reactionaire religieuze leiders.

Ik liep toevallig tegen deze kamervragen op toen ik aan het googlen was voor een eerder stukje. Mijn ergernis over de intimiteiten tussen GW en het christendom kwam af en toe al in de buurt van een omslagpuntje, maar dit was toch erger dan ik verwacht had.

Je zou dit natuurlijk uit kunnen leggen als 'de vijand van mijn vijand is mijn vriend'. Dat is niet altijd de slimste strategie, maargoed, het is in ieder geval nog begrijpelijk. Maar het begint er nu toch wel erg op te lijken dat er meer aan de hand is. De PVV begint christenfundamentalistische standpunten over te nemen. Deze week wilde het CDA weer eens gaan morrelen aan het recht op abortus. En wat doet de PVV? Bij monde van Fleur Agema (wie?) zegt deze partij dat de grens voor abortus omlaag moet naar acht weken.

Zo bont durfde de CU het nog niet eens te maken. Wat mij betreft is de PVV hiermee definitief ontmaskerd als een christenfundamentalistische organisatie, die slim genoeg is om niet over Jezus te beginnen.

Overigens ben ik niet de enige die het verband ziet tussen het christenfundamentalisme en de PVV.

1 februari 2008. Nieuw project dat wel wat hulp kan gebruiken

Ik ben begonnen aan een grote klus. Een klus die ik niet in mijn eentje kan klaren, en die niet iedereen me in dank af zal nemen. Het project is:
Het verwijderen van New Age-propaganda op de Nederlandstalige Wikipedia.

Is dit nodig? Is dit nuttig? Beide vragen beantwoord ik, heel verrassend, met een luidkeels 'JA!'. Het antwoord op de eerste vraag zal je duidelijk worden als je een willekeurig artikel opslaat over een spiritueel of esoterisch onderwerp. Vrijwel altijd zijn deze artikelen opgeschreven zonder vermelding dat het om een religieuze visie gaat in plaats van controleerbare feiten. Het artikel begint bijvoorbeeld als volgt:

Universele wetten zijn de universeel geldige wetten van waaruit de mens kan evolueren naar een hoger bewustzijn.

Het is niet verwoord met zinsnedes als "... is een term uit de new age" of "New age-aanhangers zien dit als...". Niks ervan, het staat er als een feit.

Helemaal erg wordt het natuurlijk als het gaat om natuurkundige begrippen die gekaapt worden door newagers. Bijvoorbeeld, de oorspronkelijke versie van het artikel over Zero point field, geeft de lezer nauwelijks informatie over de fysische betekenis van het woord, maar veel uitleg over wat esoterici er van gemaakt hebben. Om nog maar te zwijgen over het aantal malen dat de naam van Einstein door het slijk gehaald wordt.

Bij al deze artikelen wordt het belangrijke NPOV-principe geschonden, omdat er niet word vermeld dat het een religieuze visie is in plaats van een feit. Daarnaast is het specifiek bij new age uiterst verwarrend voor de lezer; want wat is nu wetenschap, en wat is religie? Dat onderscheid moet altijd helder zijn, ongeacht of de lezer nu een hardcore atheïst is of een SGP-stemmende chakralezer.

Is het ook nuttig? Ja, het is nuttig. Wikipedia is één van de belangrijkste informatiebronnen die er zijn. Miljoenen mensen gebruiken het en varen er blind op, deels bij gebrek aan beter, deels omdat het systeem in 99% van de gevallen zeer betrouwbaar is. Wikipedia is te groot om het te laten kapen door new age-aanhangers.

doe mee!

Vandaar mijn oproep aan athloglezers om mee te helpen. Al pas je maar een paar artikeltjes aan, of revert je af en toe wat wijzigingen van new age-propagandisten, of geef je je mening in een discussie op een overlegpagina. Alle beetjes helpen.

Mijn idee van de aanpak is:

Voor alle duidelijkheid, ik roep niet op tot flamewars, tot vandalisme of tot het vervangen van new age-propaganda door atheïstische propaganda. Daarvoor hecht ik veel te veel waarde aan een goede, neutrale wikipedia. Ik roep op tot het verbeteren van wikipedia.

9 januari 2008. Stuurlui aan wal

Oplettende lezers zal het niet ontgaan zijn dat ik niet bijzonder vatbaar ben voor fijnzinnige discussies over wat nu een "echte" religie is en wat niet. Een new-age-aanhanger die wil uitleggen dat zijn wereldbeeld vooral géén religie is, vindt in mij een weinig enthousiast publiek. Een Joodse zombie, 72 maagden of groene chakra's, het zal me worst wezen. In de stalinhitlerdiscussie zie ik ook nooit zo'n onderscheid tussen Stalin, Herohito, Kim Jong Il en andere potentaten die maar niet kunnen beslissen of ze nu keizer of god zijn. Wat boeit het mij welke diepere inzichten ze wel of niet hadden in het hiernamaals of de lotsbestemming van het proletariaat. Voor mij valt al deze onzin onder het kopje 'religie'.

Ik heb mij dan ook zitten verkneukelen toen in de Volkskrant een artikel verscheen van Kris Verburgh, waarin hij aan de hand van neurologische inzichten uitlegt dat de 'hogere sferen' die mensen bij meditatie bereiken, in feite een primitievere geestestoestand is. De werkelijk hogere bewustzijnstoestand is die waarin de hersenen in staat zijn om een onderscheid te maken tussen het 'zelf' en de rest van de wereld. Mystici denken juist dat ze een hogere toestand bereiken wanneer de hersenen dit onderscheid niet meer maken.

Heerlijk. Empirisch onderzoek maakt gehakt van hemelbestormende claims die geen andere onderbouwing hebben dan het gevoel van mensen die geen benul hebben van hoe de hersenen een mens voor de gek kunnen houden. Niet dat ik er ooit aan getwijfeld had dat 'hogere' bewustzijnstoestanden vooral variaties op het thema "hallucinatie" zijn. Maartoch, uiteindelijk gaat het om empirisch bewijs, en het is natuurlijk erg leuk dat het gebrek aan bewijs vóór hogere bewustzijnstoestanden wordt aangevuld met bewijs van het tegengestelde.

Echt hilarisch werd het toen de Volkskrant een verongelijkte brief publiceerde van een zekere Diede van Beek uit Zaltbommel. Deze persoon trekt een vergelijking tussen pijn en hogere sferen. Pijn bestaat, ook al kun je het niet meten. Omdat je hogere sferen ook kunt voelen, bestaan die dus ook.

Welke nieuwe inzichten bereiken ons, zomaar via de brievenrubriek van de krant! Ik wist namelijk nog niet dat je pijn niet kon meten. Ik ben er altijd vanuit gegaan dat er bij pijn signalen via het zenuwstelsel lopen die overlevingsreacties oproepen. Dat zou toch meetbaar moeten zijn. Op z'n minst is het geen grote uitdaging om een correlatie te vinden tussen de stimulans, de pijnbeleving en overlevingsgerichte reflexen. Darwinistisch best verklaarbaar, heeft het mij altijd toegeschenen.

En dan nog het geweldige verband met de hogere sferen. Omdat je het één kunt voelen en het ander ook, gelden voor beide dezelfde conclusies. Ik wist niet dat de wereld zo eenvoudig in elkaar zat. Fantastisch. Buitengewoon. Maar het inzicht dat mij werkelijk verpletterde, was dat deze diepzinnigheden de conclusie van Kris Verburgh subiet naar het rijk der fabelen verwezen. Ik was namelijk in de veronderstelling dat hij de hogere sferen beschreef als iets wat zich zuiver in de hersenen afspeelt en daarbuiten niet bestaat. Net als het alarmsignaal dat bekend staat als pijn.

De brief eindigde met de opmerking dat Kris nog slechts 21 jaar is, en de voorspelling dat hij zich over vijf jaar zal schamen over zijn eigen domheid. Dit klinkt wellicht arrogant, maar de lezer zal inmiddels wel begrepen hebben dat we in de persoon van Van Beek met een niet te onderschatten genie te maken hebben! En dat blijkt wel, zij is niets minder dan een studente Toegepaste Metafysica!

Even vreesde ik het ergste. Is er werkelijk een universiteit in Nederland die mensen in dienst heeft om toegepaste metafysica te onderwijzen? Even googlen stelde mij gerust. Ergens in Deventer staat een pand waar een stel zwevers boeken verzamelt en dat ze hebben omgedoopt tot universiteit. Oxford aan de IJssel noemen ze zichzelf. Boeiend is uitgangspunt nummer 1:

Alleen het daadwerkelijk functioneren van een in aanzet reëel bestaande democratie kan het bestaan van een niet zintuiglijk waarneembare werkelijkheid filosofisch rechtvaardigen. De metafysica veronderstelt het bestaan van zo'n niet-fysische werkelijkheid.

Metafysica die zich bezig houdt met een niet-fysische werkelijkheid die wel toepasbaar is maar daar noodzakelijkerwijs een democratie voor nodig heeft? Voor wie dacht dat toegepaste metafysica al een contradictio in terminis was, zal dit de zaak er niet beter op maken.

Een niet zintuiglijk waarneembare werkelijkheid. Daar kan ik uitstekend mee leven, aangezien onze zintuigen nogal beperkt zijn. Ze zijn geëvolueerd voor het leven van landzoogdieren op het Afrikaanse continent. Onze oren en ogen hoeven zich niet bezig te houden met radiogolven, subatomaire deeltjes of zwaartekrachtgolven.

Helaas is dat niet wat ze bedoelen. Het gaat natuurlijk weer om dingen die buiten het bereik van de fysica liggen. Zaken die je volgens de huidige wetenschappelijke inzichten ook nooit met behulp van meetinstrumenten zal kunnen waarnemen. Metafysica dus.

Mensen die zich met metafysica bezighouden, zien de natuurwetenschappen als iets wat ten principale slechts een beperkt deel van de werkelijkheid kan bevatten. Op zich een waarheid als een koe, en het is best interessant om je af te vragen waar de mogelijkheden van de natuurwetenschappen ophouden.

Helaas. Het is niet zo dat ze begrijpen dat wetenschap een methode is om steeds meer en beter informatie te vergaren en aldus nooit 'af' zal zijn. Het betekent ook niet dat ze doordrongen zijn van het besef hoe weinig wij voorstellen in de onwaarschijnlijke hoeveelheden tijd en ruimte die ons heelal opspannen. Het betekent zelfs niet dat ze begrijpen dat er onverbiddelijke grenzen zitten aan de menselijke kennis.

De dames en heren metafysici gebruiken niets dan hun hersenen om die wereld buiten het bereik van de natuurwetenschappen te verkennen. Door zuivere logica tracht men datgene te onderzoeken wat niet empirisch te onderzoeken valt. Iets wat nogal een gewaagde onderneming is.

Hierboven merkte ik reeds op dat onze hersenen geëvolueerd zijn voor een bepaalde leefomgeving. Onze hersenen zijn volledig niet aangepast voor andere werelden, zoals bijvoorbeeld de quantumwereld. Onze logica, ontstaan op de Afrikaanse steppes en met pijn en moeite aangepast aan onze huidige, technologische wereld, kan helemaal niets met de quantumwereld. Onze hersenen kunnen ook de astronomische wereld totaal niet behappen. Zelfs zaken die veel dichter bij huis staan, zoals de omvang van oceanen of de leegte van Siberië stellen onze logica op de proef.

Het is interessant om te beseffen hoe de theorieën over de quantummechanica en de algemene relativiteit ontstaan zijn. Veel mensen stellen zich bij Albert Einstein en Niels Bohr mensen voor die vanachter hun bureau, met niets anders dan potlood en papier, het universum in kaart brachten. Als je deze mensen had gefilmd, zou dat ook wel zo'n beetje zijn wat je te zien had gekregen. Maar dat wil niet zeggen dat de uitgangspunten puur in hun geniale breinen ontstonden.

De nieuwe theorieën kwamen niet voort uit zuivere logica. De aanleiding was dat als de oude theorieën verder werden uitgewerkt, ze in sommige situaties niet meer overeenstemden met de werkelijkheid. Warmtestraling was in de werkelijkheid volledig anders dan uit de bestaande modellen kon worden afgeleid. Het Michelson-Morley experiment gaf aan dat allerlei 'logische' modellen voor licht en het universum helemaal niet geldig waren op dat domein. Atomen zaten op een manier in elkaar die volgens alle bestaande inzichten in de verste verte niet stabiel kon zijn. Telkens ging er een schokgolf door de natuurkunde, en telkens bleek dat onze hersenen niet geschikt waren voor de nieuwe theorieën. Zoals Richard Feynman het treffend verwoordde: "I can safely say that nobody understands quantum mechanics."

Waar het mij om gaat, is dat telkens empirische gegevens de beperkingen van het menselijke denken aantoonden. Het was de natuurwetenschappelijke werkelijkheid die de grenzen van onze logica ver te buiten bleek te gaan.

Dus mijn vraag is dan: Waarom denken die metafysici dan dat hun logica in dit geval wél verder kan reiken dan de natuurwetenschappen? Als keer op keer aangetoond wordt dat ons brein voor een domein is geëvolueerd dat veel beperkter is dan het domein dat de wetenschap kan bereiken, wie denk je dan wel niet dat je bent dat je met niets anders dan dat brein de wetenschap de les kan lezen?

Als ik iemand hoor praten over de "reële niet-fysische werkelijkheid" en de idee dat "de fysieke werkelijkheid alleen bestaat door het menselijke bewustzijn", dan zie ik een vette kerel voor mij, in een leunstoel voor de TV, met in zijn linkerhand een blikje Heineken en in zijn rechter een smeulende peuk. Op de TV is een klim in de Tour de France te zien, een in het geel geklede Amerikaan loopt in de ziedende hitte weg van het peloton. De man in de leunstoel, rochelt een beetje en zegt dan: "Armstrong, poeh! Die kerel moet niet denken dat hij het fietsen vertegenwoordigt. Hij komt aardig vooruit hoor, daar niet van. Maar, let op mijn woorden, er zullen altijd wedstrijden zijn die hij niet wint. En dán kom je toch weer terug, hier in deze stoel, voor deze TV."

Waarlijk, deze 'filosofen' zijn de stuurlui aan de wal van de wetenschap.

Wil je reageren op athlog? Meel mij: ligfiets op gmail.