Vandaag ben ik een uurtje langer op mijn werk blijven hangen dan gebruikelijk. Niet dat ik moest overwerken, nee ik bleef hangen omdat ik op onaangename wijze geboeid was door een nieuwsberichtje over de reorganisatie die gaande is. Het blijkt dat het management gebruik maakt van iets genaamd “Spiral Dynamics®”. Het berichtje gaf een korte uitleg.
Aanvankelijk negeerde ik het berichtje, maar aan het eind van de middag begon het toch te jeuken. Ik las het nog eens goed door, en kwam enkele verontrustende zaken tegen. Spiral Dynamics® zou een “Theory of everything” zijn voor de psychologie. Het beschrijft een evolutie in het denken van mensen én de mensheid, zich beroepend op zogenoemde “value attracting meta memes”.
Het klonk mij wat pretentieus. Zo’n theorie van alles moet toch wel een behoorlijk stevige basis hebben, lijkt me. Er werd echter niets gezegd over grootschalige onderzoeken, enquetes, meta-analyses of andere methodes om data te verzamelen. Een korte blik op één van de bijbehorende grafieken gaf aan dat zelfs een beetje algemene oppervlakkige populair-wetenschappelijke kennis ontbreekt. De geschiedenis van het denken van de mensheid wordt beschreven in verschillende fasen, beginnend in de vroege steentijd. Bij elke fase wordt sociaal gedrag beschreven dat typisch is voor die fase.
Opvallend was dat bij de eerste drie fasen gedrag hoorde dat bij álle mensapen voorkomt. Het komt er dus op neer dat drieduizend jaar geleden zich bij de mens gedrag heeft ontwikkeld dat de andere mensapen onafhankelijk van ons ook ontwikkeld hebben.
Nog afgezien van de vraag hoe de bedenkers van Spiral Dynamics® aan gegevens zijn gekomen over het sociale gedrag en de denkpatronen van mensen in het Stenen Tijdperk.
Even googlen leverde erg veel links op in de new age-hoek. Wat het zoeken niet opleverde, was ook maar enige informatie over de empirische basis van deze “theorie”. Hier vind je al het wetenschappelijke nieuws van de laatste jaren over Spiral Dynamics®. Het is gewoon pure onzin. New age. Wichelroedeloperij.
“Een managementhype” zal menig lezer verzuchten en vervolgens zijn schouders ophalen. Dat was wat ik aanvankelijk ook dacht. Maar zo gemakkelijk kan ik het niet van me af laten glijden. Managers laten zich er wél door leiden, en dat zijn toch de mensen die over onze banen beslissingen nemen. In mijn geval komt daar nog eens bij dat ze dit met publiek geld doen, aangezien ik bij de overheid werk.
Ik vind dat mensen met een academische opleiding, die een hoog salaris hebben, in staat moeten zijn wetenschap van onzin te onderscheiden. Kun je iemand die zich door een wichelroedeloper allerlei onzin laat verkopen, grote budgetten toevertrouwen?
Baat het niet dan schaadt het niet, zou je nog kunnen denken. Maar het schaadt wel. Ten eerste kost het veel geld en tijd. Een manager die z’n werk kan doen met dit soort onzin, kan het ook zonder. Een manager die niet zonder kan, kan het met die onzin ook niet.
Ten tweede, een manager die zijn handelen laat beïnvloeden door ongefundeerde hypotheses, kiest voor een min of meer erratisch handelen. Hij doet iets zonder dat hij kan weten wat voor resultaat het oplevert. Op zich komt een ieder wel eens in de situatie waarin geschikte informatie ontbreekt, en je geen andere keuze hebt dan een gok te wagen. Maar als je dat doet, wees er dan alsjeblieft bewust van dat de uitkomst onvoorspelbaar is, en neem maatregelen. Wie daarentegen vertrouwt op een onbewezen geloof, laat zich overrompelen door de onverwachte gevolgen. Of erger nog, gaat het geloof zitten projecteren op het gevolg en is zich er niet eens van bewust wat er eigenlijk gebeurd is.
Op één van de Spiral Dynamics®-promotiesites vond ik hier een voorbeeld van. Men beweert daar dat het idee gebruikt is om de transitie in Zuid-Afrika van apartheid naar democratie te begeleiden. Het Spiral Dynamics®-verhaal zou laten zien dat er tussen de stammenfase en de industriële fase altijd een fase moet zijn waarin harde leiders de dienst uitmaken, een soort feodale fase. Hoewel ik eigenlijk niet geloof dat de Zuid-Afrikaanse regering daadwerkelijk hiermee bezig is geweest, vind ik het een enge gedachte dat mensen een samenleving willens en wetens bloot gaan stellen aan een feodale fase omdat ze geloven dat dit een noodzakelijk ontwikkelingsstadium is.
Waarom laten zoveel managers zich toch allerlei onzin op de mouw spelden, vaak tegen grote bedragen? Zijn ze onzeker? Hebben ze bij hun opleiding niet geleerd kritisch te denken? Praten ze hun collega’s na? Kunnen ze niet accepteren dat er allerlei organisatievraagstukken zijn waarvoor er geen oplossingen beschikbaar zijn?
Ik heb geen idee. Maar ik vind het tijd worden dat leidinggevenden hier op afgerekend worden. Leiding geven aan mensen is een zware verantwoordelijkheid. Wie die verantwoordelijkheid op zich neemt, dient zich te laten leiden door feiten en de rede, niet door de wichelroede.